Jak zaplanować ogród krok po kroku

Oceń miejsce

Roślinę dobierasz do miejsca, a nie odwrotnie. Zanim cokolwiek wybierzesz, sprawdź te rzeczy.

• Światło: ile godzin bezpośredniego słońca miejsce dostaje latem. Powyżej sześciu godzin jest słonecznie, między trzema a sześcioma półcień, poniżej trzech cień. Północna strona budynku i miejsce pod gęstymi drzewami to cień, tam potrzebna jest roślina cieniolubna.
• Gleba: piaszczysta, gliniasta albo zwykła ogrodowa. Ściśnij w dłoni garść wilgotnej ziemi: jeśli się rozsypuje, jest piaszczysta, jeśli da się zwinąć w błyszczącą kiełbaskę, jest gliniasta. Piasek szybko wysycha, tam pasują rośliny odporne na suszę. Na zwięzłej, gliniastej glebie stoi woda, więc nie sadź tam roślin, które potrzebują dobrego drenażu, tylko takie, które znoszą glinę.
• Odczyn: gleba jest wapienna albo kwaśna, i to nie zależy od tego, czy jest piaszczysta, czy gliniasta. Prosty test: skrop łyżkę suchej ziemi octem, jeśli się pieni, gleba jest wapienna. Dokładniejszy jest papierek pH z ogrodniczego: powyżej 7 gleba jest zasadowa (wapienna), poniżej 6 kwaśna. Rośliny kwasolubne (różanecznik, azalia, wrzos, borówka) na glebie wapiennej żółkną i powoli giną.
• Woda: czy będziesz podlewać. Bez podlewania na słonecznym miejscu można posadzić tylko rośliny bardzo odporne na suszę, a i te trzeba podlewać przez pierwsze dwa lata, dopóki korzenie nie sięgną głębiej.
• Zima: najniższa temperatura zimą w twojej okolicy. Nasz planer ogrodu liczy według regionu z zimami od -17 do -26 °C (z zapasem 2 stopni), w górach z zimą o jeden stopień zimniejszą. Roślina, która znosi mniej, wymarznie.
• Rozmiar: długość i głębokość obsadzanego miejsca oraz to, co jest za nim (płot, ściana domu) i przed nim (trawnik, chodnik). Głębokość decyduje, ile warstw się zmieści: poniżej 80 cm jedna, poniżej 150 cm dwie, powyżej trzy.
• To, co jest pod ziemią i nad nią: przed kopaniem sprawdź, którędy biegną rury z wodą i gazem oraz kanalizacja, gdzie jest szambo albo kolektor gruntowy pompy ciepła, i nad nimi nie sadź drzew ani dużych krzewów. Spójrz też w górę: liście i korzenie orzecha włoskiego wydzielają juglon, w którym wiele roślin nie przeżyje, a pod sosną i brzozą jest suchy, kwaśny cień.
• Granica działki: na Węgrzech odległość sadzenia od granicy działki określa uchwała samorządu, zwykle jest to około 0,8 m dla krzewów, 1-1,5 m dla drzew niższych niż 3 m, 2 m dla wyższych drzew i 3,5 m dla dużych drzew. Różni się to w zależności od gminy, sprawdź przed sadzeniem. Gałąź przechylająca się na sąsiednią działkę i korzeń wrastający na nią bywają przedmiotem sporu: według przepisów o prawach sąsiedzkich sąsiad może je odciąć, jeśli przeszkadzają w normalnym korzystaniu z jego nieruchomości, a ty na jego prośbę ich nie usuniesz. W Polsce przepisy nie określają ogólnej odległości drzew od granicy działki, ale według Kodeksu cywilnego (art. 150) sąsiad może obciąć zwisające nad jego działkę gałęzie i przechodzące korzenie, jeśli nie usuniesz ich w wyznaczonym przez niego terminie; sprawdź też miejscowy plan zagospodarowania. W Austrii, na Słowacji i w Czechach liczą się lokalne przepisy.

Zdecyduj, do czego będziesz go używać

Sposób korzystania z ogrodu zawęża listę roślin, zanim jeszcze zacznie się mówić o gustach.

• Jeśli z ogrodu korzysta pies, kot albo małe dziecko, wchodzą w grę tylko rośliny znane jako nietrujące (listy roślin niegroźnych dla psów, kotów i dzieci), a przy dziecku także bez kolców. Toksyczność jest znana na pewno tylko u mniejszej części roślin, dlatego te listy są krótsze.
• Jeśli trzeba osłonić się od sąsiada, do tylnego rzędu trafia żywopłot albo roślina osłonowa. Ile czasu zajmie zasłonięcie, wylicza poradnik o szybko rosnących żywopłotach.
• Jeśli masz mało czasu na pielęgnację, wybierz byliny i krzewy o małych wymaganiach, a glebę przykryj korą, bo ogranicza chwasty.
• Jeśli chcesz przyciągnąć pszczoły i motyle, wybieraj spośród bylin przyjaznych pszczołom i krzewów.

Szkielet: to, co widać także zimą

Szkielet to kości ogrodu: żywopłot, małe drzewo, zimozielone krzewy, strzyżone kule, wysokie trawy ozdobne. Latem stoją za kwiatami, zimą zostają tylko one. Nasz planer ogrodu akceptuje projekt, jeśli co najmniej jedna trzecia obsadzonej powierzchni jest zimozielona albo ozdobna także zimą.

Małe drzewo wyznacza najwyższy punkt rabaty. Nie sadź go na środku, tylko mniej więcej w jednej trzeciej długości, tak żeby przed nim został jeszcze skrawek miejsca na niższą grupę. Drzewo z koroną powinno stać co najmniej 2 metry od tylnego płotu albo ściany (małe drzewo poniżej 3 m: 1,2 metra) i co najmniej na połowę szerokości swojej dziesięcioletniej korony; tam, gdzie rabata jest na to za wąska, pasuje drzewo kolumnowe albo duży krzew. Do małego ogrodu wybierz małe drzewo ozdobne, a przy chodniku i nawierzchni takie, którego korzenie nie podnoszą nawierzchni.

Pozostałe elementy szkieletu to strzyżone kule i rośliny zimozielone. Pojedyncza kula ginie: w grupie po trzy albo powtarzana rytmicznie wzdłuż rabaty wygląda dobrze.

Rabata: wysokie z tyłu, niskie z przodu

Dobra rabata składa się z warstw. Z tyłu, przed płotem albo ścianą, stoją rośliny wysokie, w środku średnie, z przodu niskie, dzięki czemu każda jest widoczna. Granica warstw nie powinna być prosta: grupy układaj ukośnie, lekko wchodzące jedna w drugą.

Sadź mało gatunków, za to dużymi plamami. Na jeden gatunek przypada mniej więcej 2-3 metry kwadratowe, do mniejszej rabaty wystarczy 4-6 gatunków. Byliny sadź w grupach po 3-7 sztuk, krzewy pojedynczo albo po trzy. Żaden gatunek nie powinien zajmować połowy powierzchni, bo zrobi się monotonnie, a jeśli ten jeden zachoruje, cała rabata zostanie łysa.

Przerwy między grupami wypełnia niska roślina okrywowa albo trawa, od płotu aż do krawędzi. To jest matryca: tak budowane są niemieckie rabaty bylinowe i nasadzenia Pieta Oudolfa, dużą część powierzchni zajmują właśnie takie niskie rośliny. Wybieraj spośród roślin okrywowych.

Chwasty tłumi dopiero zwarty kobierzec roślin. Jeśli sadzonki posadzisz w odległości odpowiadającej ich wielkości po wyrośnięciu, na trzecie lato się zetkną; jeśli luźniej, gleba będzie między nimi widoczna także w trzecie lato. Trzeba ją przykrywać korą i pielić, dopóki rośliny nie okrzepną, a potem jeszcze kilka razy w roku. Perz i powój polny wyciągaj razem z korzeniami, bo odrastają nawet z kawałka korzenia, a ambrozję wyplewiaj przed kwitnieniem (na Węgrzech użytkownik gruntu jest ustawowo zobowiązany zapobiec wykształceniu się pąków kwiatowych i utrzymywać to do końca okresu wegetacji).

• Najwyższa roślina rosnąca masowo przed ścianą albo płotem może sięgać mniej więcej półtora do dwóch razy głębokości rabaty, bo ściana stanowi jej tło. Na rabacie wolnostojącej, którą można obejść, granicą jest połowa do dwóch trzecich jej szerokości, a w wąskim pasie bez ściany roślina nie powinna być wyższa niż pas szeroki. Licz z rozmiaru po dziesięciu latach, a nie z rozmiaru sadzonki w sklepie.
• Na przednich 40 centymetrach rabaty nie sadź kęp wyższych niż 60 cm. Wyjątkiem są rośliny lekkie, przezroczyste (czosnek ozdobny, werbena), przez które można patrzeć.
• Obok siebie sadź rośliny o podobnych wymaganiach wodnych: lawenda i hortensja nie przeżyją w tej samej ziemi.

Niech będzie na co patrzeć przez cały rok

Ogród jest dobry wtedy, gdy ładnie wygląda nie tylko w czerwcu. Na liście roślin warto sprawdzić trzy rzeczy.

• Od kwietnia do września w każdym miesiącu niech coś kwitnie. Wczesną wiosnę zapewniają cebulowe (krokus, narcyz, tulipan), lato byliny kwitnące przez całe lato.
• Jesienią niech będzie co najmniej jedna roślina z jesiennym kolorem liści albo z późnym kwiatem.
• Zimą niech zostanie szkielet: rośliny zimozielone, trawy ozdobne stojące także zimą, ozdobna kora albo owoce. To ta jedna trzecia, o której była mowa przy szkielecie.

Ile sadzonek potrzeba i ile to kosztuje?

Liczba sztuk wynika z rozstawy, a nie z szacunku. Każda roślina ma zalecaną rozstawę, a sadzonki sadzi się w układzie trójkątnym, czyli w przesuniętych rzędach. Z byliny o rozstawie 40 cm potrzeba więc mniej więcej 7 sztuk na metr kwadratowy, z byliny o rozstawie 60 cm 3. W projekcie zrównoważonym nasz planer ogrodu sadzi rośliny w odległości około 0,85 ich szerokości z trzeciego lata: na trzecie lato ledwo się zetkną, ale na brzegach i między kępami nadal widać ściółkę, którą trzeba utrzymywać wolną od chwastów. Projekt bujny jest gęstszy, na trzecie lato zwiera się, ale potrzeba do niego więcej sadzonek.

Koszt zależy głównie od rozmiaru krzewów i drzew: ta sama roślina w większej sztuce kosztuje wielokrotnie więcej. Bylina posadzona jako mała sadzonka w doniczce nadrobi w rok lub dwa, a krzewy i żywopłot nie.

Cena to aktualna, zaokrąglona sklepowa cena roślin z ogrodu przykładowego w twoim kraju, według naszego projektu. Do roślin dochodzi poprawa gleby, ściółkowanie (kora albo żwir) i ewentualny system nawadniania.

Projekt ze zdjęcia, według tych samych zasad

Nasz planer ogrodu wykonuje te kroki na podstawie zdjęcia i kilku pytań: rośliny pasujące do twojego miejsca wybiera ze sprawdzonej bazy, układa je w warstwy, liczy liczbę sztuk i cenę oraz pokazuje, jak ogród będzie wyglądał latem w 1., 3. i 5. roku. Podgląd jest bezpłatny.

Projekt nie zastępuje porady ogrodnika na miejscu: glebę, rury i cień drzew sąsiada trzeba obejrzeć na miejscu.

1. rok

3. rok

5. rok